Kırsal Alanlarda Çocuk Sağlığı Müdahalelerinin Sürdürülebilirliği: Politika ve Uygulama Perspektifi

Özet

Amaç: Kırsal bölgelerde yaşayan çocukların sağlık hizmetlerine erişimde karşılaştıkları yapısal eşitsizlikler ve sosyoekonomik engeller, bu grubu önemli sağlık riskleri altında bırakmaktadır. Bu çalışmanın amacı, kırsal alanlarda uygulanan çocuk sağlığı müdahalelerinin sürdürülebilirliğini belirleyen politika, yönetim ve uygulama faktörlerini incelemektir

Materyal ve Metot: Bu çalışma, 2006–2024 yılları arasında PubMed, Scopus, Web of Science, Google Scholar ve ULAKBİM TR Dizin’de yapılan yapılandırılmış literatür taramasına dayanmaktadır. Bu çalışma, kırsal çocuk sağlığına yönelik ulusal ve uluslararası uygulamaları, politika modellerini, topluluk temelli müdahaleleri ve sürdürülebilirlik yaklaşımlarını inceleyen bir derlemedir. Literatür; yerel yönetimlerin kapasitesi, finansman modelleri, topluluk katılımı, insan kaynağı durumu, kültürel uyum, eğitim ve koruyucu sağlık hizmetleri gibi başlıklar altında sistematik olarak analiz edilmiştir. Bu derleme PRISMA’ya tam uyumlu bir sistematik derleme değildir; meta-analiz yapılmamış, tematik/narratif analiz uygulanmıştır. Tarama süreci zaman aralığı, veri tabanları ve dahil edilme ölçütleri açısından şeffaf biçimde tanımlanmıştır.

Bulgular: Kırsal alanlarda çocuk sağlığı hizmetlerine erişim; coğrafi uzaklık, uzman ve altyapı yetersizliği ile sosyoekonomik dezavantajlar nedeniyle belirgin eşitsizlikler göstermektedir. Outreach/mobil klinikler ve tele-sağlık uygulamalarının erişimi artırabildiği bildirilmekle birlikte, sürdürülebilirliklerinin finansman, insan gücü, topluluk katılımı ve yerel kapasiteye bağlı olduğu vurgulanmaktadır. İncelenen çalışmalar, koruyucu sağlık, izlem, beslenme, aşılama ve ruh sağlığı hizmetlerinin kırsal bağlama uyarlanmasının gerekliliğini ortaya koymakta; hizmet sürekliliğinin ise yerel yönetim kapasitesi, sürdürülebilir finansman ve personel temini ile yakından ilişkili olduğunu göstermektedir. Standart programların bağlamsal uyarlama olmaksızın uygulanmasının sınırlı etki sağladığı, kültürel uyum, lojistik planlama ve sağlık okuryazarlığının uygulama başarısını belirleyen temel unsurlar olduğu bildirilmektedir.

Tartışma ve Sonuç: Sonuç olarak, kırsal alanlarda çocuk sağlığı hizmetlerine erişimdeki eşitsizliklerin azaltılabilmesi için hizmetlerin yerel bağlama uyarlanması, tele-sağlık ve mobil modellerin güçlendirilmesi, sürdürülebilir finansman ve yeterli insan gücü ile desteklenen bütüncül yaklaşımların gerekliliği ortaya konmuştur.