Kentsel Park Topraklarındaki Ağır Metal Kirliliği ve Çocuk Sağlığı Riskleri: Türkiye’den Bulgular Işığında Bir Derleme

Yüsra İnci; Gülben Çelik Bozkaya; Aydın Bozkaya

doi:10.5281/zenodo.18103972

Yazarlar

Yüsra İnci Harran Üniversitesi https://orcid.org/0000-0002-9740-0013
Gülben Çelik Bozkaya Harran Üniversitesi https://orcid.org/0000-0002-8840-3175
Aydın Bozkaya Harran Üniversitesi https://orcid.org/0000-0001-8800-2753

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.18103972

Anahtar Kelimeler:

Ağır metal, çocuk sağlığı, kentsel toprak, çevre sağlığı

Özet

Amaç: Kentsel alanlarda artan nüfus ve düzensiz kentleşme, toprak kirliliğini önemli bir çevre sağlığı sorunu hâline getirmektedir. Ağır metallerin çocuk sağlığı üzerindeki toksik etkileri dikkat çekmektedir. Bu derlemenin amacı, kentsel parklarda ağır metal birikimi, çocuklarda maruziyet yolları, toksikolojik etkiler ve kullanılan risk değerlendirme modellerini literatürde inceleyerek Türkiye’deki mevcut durumu ve bilgi boşluklarını ortaya koymaktır.

Materyal ve Metot: Ulusal ve uluslararası literatürde kentsel topraklarda ağır metal kirliliği, çocuk sağlığına yönelik maruziyet değerlendirmeleri ve risk analizleri üzerine yayımlanmış çalışmalar incelenmiştir. Türkiye’de şehir parkları ve oyun alanlarında gerçekleştirilen ağır metal ölçümleri ile bunlara ilişkin sağlık risk değerlendirme raporları karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir.

Bulgular: Literatürde çocukların el-ağız davranışları, dış ortam temas düzeyleri ve gelişimsel hassasiyetleri nedeniyle ağır metal maruziyetine karşı yetişkinlere kıyasla daha duyarlı olduğu gösterilmiştir. Türkiye’de yapılan çalışmaların önemli bir bölümünde özellikle Pb, Cd ve Ni konsantrasyonlarının bazı kentsel bölgelerde sınır değerlere yakın veya bu değerlerin üzerinde olduğu saptanmıştır. HQ, HI ve CR analizleri, bazı bölgelerde çocuklar için potansiyel sağlık risklerinin oluşabileceğini göstermektedir. Kentsel toprak kirliliğinin başlıca kaynakları trafik emisyonları, endüstriyel faaliyetler, inşaat atıkları ve atmosferik çökelme olarak tanımlanmıştır.

Tartışma ve Sonuç: Elde edilen bulgular, Türkiye’de çocuk parkları ve oyun alanlarında ağır metal birikiminin sistematik olarak izlenmesi gerektiğini ve çocuk odaklı çevresel sağlık politikalarının güçlendirilmesinin zorunlu olduğunu ortaya koymaktadır. Maruziyeti azaltmaya yönelik düzenleyici tedbirlerin geliştirilmesi ve standardize edilmiş ulusal risk değerlendirme programlarının uygulanması önerilmektedir.

Referanslar

Alloway B J. Heavy metals in soils. Springer. 2013.Volume 22.

Wei B, Yang L. A review of heavy metal contaminations in urban soils, urban road dusts and agricultural soils. Microchemical Journal. 2010;94(2): 99–107.

Tchounwou PB, Yedjou CG, Patlolla AK, Sutton DJ. Heavy metals toxicity and the environment. EXS. 2012; 101, 133–164.

Sanders T, Liu Y, BuchnerV, Tchounwou PB. Neurotoxic effects of heavy metals in children. Pediatric Clinics of North America. 2015; 62(5):1217–1236.

WHO. (World Health Organization). Lead poisoning and health. 2023.

USEPA. Risk assessment guidance for superfund (RAGS):. U.S. Environmental Protection Agency. 2011. Volume I.

Parlak M, Tunçay T, Botsou F. Heavy metals in soil and sand from play grounds of Çanakkale city (Turkey) and related health risks for children. Sustainability. 2022; 14(3): 1145.

Yeşil M, Pervin Y. Heavy metal pollution in children's play grounds in Ordu, Turkey. 2019.

Büyükyıldız M. İstanbul Anadolu Yakası parklarında toprak kalitesi ve ağır metal kirliliğinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Bahçeşehir Üniversitesi. 2013.

T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. Toprak kirliliğinin kontrolü ve noktasal kaynaklı kirlenmiş sahalara dair yönetmelik. 2019.

Sünal Kavaklıgil S, Yılmaz Ü, Timur Ö, Pekin Timur U, Erşahin S. A study on distribution of heavy metal pollution on the urban parkssoils in Çankırı, Türkiye. Anatolian Journal of Forest Research. 2023; 9(2): 70–74.

Environmental Geochemistry and Health. Heavy metal contamination and health risks in play ground dust near cement factory: exposur elevels in children. 2024.

T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı. Toprak kirliliğinin kontrolü ve noktasal kaynaklı kirlenmiş sahalara dair yönetmelik. Resmî Gazete.2010;27605, 08 /6/ 2010.

Moeini Z, and Azhdarpoor A. Health risk assessment of nitrate in drinking water in Shirazusing probabilistic and deterministic approaches and impact of water supply. Environmental Challenges. 2021; 5: 100326.

Saeki H, Ugimachi K. Carcinogenic Risk Factors. JMAJ: Japan Medical Association Journal. 2001; 44(6): 245–255.

Zhang, C. Urban soil heavy metal pollution and human health. Environmental Science and Pollution Research. 2018; 25(12): 11393–1140.