Gebelikte Ayak Sağlığının Korunması: Kanıta Dayalı Değerlendirme ve Podolojik Bakım Önerileri

Özet

Gebelikte ortaya çıkan biyomekanik adaptasyonlar, ayak ve alt ekstremite yapıları üzerinde belirgin morfolojik ve fonksiyonel değişikliklere yol açarak ağrı, ödem, dengesizlik ve yaşam kalitesinde bozulma ile sonuçlanmaktadır. Bu derlemenin amacı, gebelik ve postpartum dönemde ayak sağlığında görülen değişikliklere ilişkin güncel kanıtları özetlemek ve trimester temelli podolojik değerlendirme ile bakım için bütüncül bir çerçeve ortaya koymaktır. Bu amaçla, gebelikte vücut biyomekaniği, plantar basınç dağılımı, yürüme paternleri, ayak morfolojisi, bel ve pelvik kuşak ağrısı, düşme riski, risk faktörleri, değerlendirme araçları ve podolojik müdahaleleri inceleyen çalışmalar değerlendirilmiştir. Bulgular, özellikle ikinci ve üçüncü trimesterde medial arkta düzleşme, ayak uzunluk ve genişliğinde artış, midfoot bölgesinde plantar basınçta yükselme, alt ekstremite ödeminde belirgin artış ve spatiotemporal yürüme parametrelerinde stabiliteyi korumaya yönelik adaptasyonlar geliştiğini göstermektedir. Obezite, multiparite, preegzistan ayak deformiteleri, diyabet, romatolojik hastalıklar ve uzun süre ayakta çalışma gibi faktörler riski artırmakta; buna karşın bu değişkenlerin çoğu rutin antenatal izlemlerde sistematik biçimde ele alınmamaktadır. Ayak Duruş İndeksi, pedobarografi, çevre ölçümleri ve basit denge testleri, gebelikte ayak ve alt ekstremite yüklenmesini izlemek için uygulanabilir görünmekle birlikte, müdahalelerin etkinliğine dair randomize kontrollü çalışma sayısı sınırlıdır. Bu bulgular doğrultusunda, trimesterlere göre yapılandırılmış bir klinik karar çerçevesinin, risk sınıflamasını, değerlendirme sıklığını ve bakım önceliklerini standartlaştırmada yol gösterici olabileceği düşünülmektedir. Sonuç olarak, gebelikte ayak sağlığının antenatal ve postpartum bakımın ayrılmaz bir parçası olarak ele alınması, risk temelli değerlendirme, uygun ayakkabı ve ortez kullanımı, ödem ve denge yönetimi, egzersiz ve yapılandırılmış eğitim programlarının multidisipliner bir ekip içinde bütüncül biçimde planlanması gerektiğini ortaya koymaktadır.